Obecnie jedynym wymaganym dokumentem dopuszczającym pracownika do pracy jest orzeczenie lekarskie do celów sanitarno-epidemiologicznych. Mimo tego, że książeczki sanepidowskie nie są już wymagane, wiele osób chce, aby w dalszym ciągu je wydawać.
W branżach podlegających kontroli sanepidu (np. kontakt z żywnością), niezbędne jest orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych – dokument ten zastąpił dawną książeczkę sanepidowską. Proces ten wiąże się z wykonaniem badań, których celem jest wykluczenie obecności groźnych chorób zakaźnych u pracownika. Gdzie otrzymać skierowanie na badania? Jakie badania należy wykonać? Czy badania można wykonać online bez skierowania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w poniższym poradniku.
Badania sanepidowskie - co warto wiedzieć?

Badania sanitarno-epidemiologiczne mają na celu wykluczenie nosicielstwa bakterii Salmonella / Shigella u pacjenta.
Posiadanie orzeczenia sanitarno-epidemiologicznego jest konieczne do pracy na stanowiskach związanych z:
- żywnością,
- wodą przeznaczoną do spożycia przez ludzi,
- lekami doustnymi,
- kontaktem z dużą ilością ludzi lub dzieci do 6. roku życia.
Gdzie można pracować dzięki badaniom sanepidowskim?
Posiadanie orzeczenia jest niezbędne w przypadku osób chcących rozpocząć zatrudnienie w:
- gastronomii (kucharz, kelner, piekarz, cukiernik, barman etc.),
- edukacji (przedszkolanka, nauczyciel, opiekunka do dzieci etc.),
- medycynie (lekarz, pielęgniarka, salowa, studenci medycyny etc.),
- usługach (fryzjer, kosmetyczka, hostessa, pracownik sklepu spożywczego etc.),
- produkcji (pracownik produkcji i obróbki żywności).
Gdzie można otrzymać skierowanie na badania sanitarno-epidemiologiczne?
Skierowanie na badania sanitarno-epidemiologiczne otrzymuje się od pracodawcy.
Skierowanie powinno posiadać takie informacje jak:
- dane pracodawcy,
- dane osoby kierowanej na badania,
- powód skierowania na badanie np. podjęcie pracy, w której konieczny jest kontakt z żywnością,
- stanowisko zajmowane przez skierowanego na badania pracownika,
- data wystawienia skierowania,
- podpis pracodawcy.
Skierowanie na badania sanitarno-epidemiologiczne i przykładowy wypełniony wzór do pobrania
Czy można wyrobić tzw. książeczkę sanepidowską również bez skierowania?
Tak, badania sanitarno-epidemiologiczne można wykonać bez skierowania.
Ile kosztuje książeczka sanepidowska i gdzie ją kupić?
Aby otrzymać orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne należy odwiedzić lekarza medycyny pracy lub umówić się na badania sanitarne online. Koszty badań są następujące:
| Usługa stacjonarna | Orientacyjna cena |
| Badanie kału na nosicielstwo Salmonella Shigella w placówce stacjonarnej (3 posiewy) | ok 200-300 zł |
|
Badania sanitarno-epidemiologiczne w poradni medycyny pracy wraz z wydaniem orzeczenia do celów sanitarno-epidemiologicznych |
od 100 do 200 zł |
| Usługa online | Cena |
|
Badania sanitarno-epidemiologiczne online w formie telekonsultacji wraz z wydaniem orzeczenia do celów sanitarno-epidemiologicznych W przypadku braku posiadania wyników badań kału istnieje możliwość zamówienia zestawu pobraniowego na wskazany adres. |
120 zł |
Badanie kału do książeczki sanepidowskiej
Aby wykonać badania kału na nosicielstwo Salmonella/Shigella (3 posiewy) należy postępować zgodnie z instrukcją:
-
Przez kolejne 3 dni pobierać niewielką próbkę kału wymazówką, a następnie umieścić ją w probówce z podłożem transportowym (pojemniki można zamówić online lub odebrać w placówce wykonującej badania). Każdą z probówek należy opisać - powinna się na nich znaleźć data i godzina pobrania kału do badania.
-
Do czasu dostarczenia wszystkich próbek do laboratorium, należy przechowywać je szczelnie zamknięte w temperaturze od 2 do 8 stopni (nie dłużej niż przez 72 godziny od pierwszego pobrania).
-
Po zgromadzeniu wszystkich 3 próbek należy dostarczyć je do laboratorium.
Jak otrzymać książeczkę sanepidowską krok po kroku?
- Wykonać badanie kału w kierunku nosicielstwa bakterii Salmonella/Shigella w laboratorium.
- Po otrzymaniu wyników skorzystać z możliwości wykonania badań sanitarnych online lub udać się do lekarza medycyny pracy.
- Na podstawie wyników badań kału i zebranego wywiadu lekarz wystawi orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych.

Książeczka sanepidowska online
Aby wykonać badania sanitarno-epidemiologiczne online, można zarejestrować się na platformie Ksiazeczka-Sanepidowska.pl. Podczas rejestracji, która trwa kilka minut, zostanie zebrany wywiad zdrowotny. Następnie w umówionym terminie lekarz medycyny pracy skontaktuje się z pacjentem telefonicznie. Po zakończonej rozmowie badany otrzyma orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne podpisane podpisem kwalifikowanym Krajowej Izby Rozliczeniowej na adres e-mail.
Warto wiedzieć:

Jak długo jest ważna książeczka sanepidowska?
O terminie ważności orzeczenia sanitarno-epidemiologicznego decyduje lekarz.
Jak uaktualnić książeczkę sanepidowską?
Aby odnowić ważność książeczki sanepidowskiej, wystarczy udać się do lekarza medycyny pracy wraz z wykonanym wynikiem badań kału na nosicielstwo Salmonella/Shigella. Alternatywą jest rejestracja na badanie sanitarno-epidemiologiczne online.
Co zrobić po zagubieniu książeczki sanepidowskiej?
W razie zgubienia książeczki sanepidowskiej lub orzeczenia sanitarno-epidemiologicznego należy zgłosić się do placówki, która wcześniej wykonywała badania i poprosić o duplikat.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2025 poz. 277, 807, 1423, 1661),
- Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1424),
- Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1675).

