Kiedy w małżeństwie pojawiają się problemy, wiele par decyduje się wówczas na separację zamiast rozwodu. Czym jest separacja i jak się o nią starać? Gdzie złożyć odpowiednio sformułowane podanie? Czy wymagane są jakieś dodatkowe dokumenty? Czym różni się wniosek od pozwu o separację? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w poniższym poradniku.
Co to jest separacja?
Separacja to formalny stan w małżeństwie, który polega na zupełnym rozkładzie pożycia małżeńskiego. Separacja nie kończy małżeństwa, jak rozwód. To oznacza, że para formalnie jest wciąż w związku małżeńskim, ale nie prowadzi wspólnego życia.
Aby wspólnie ustalić warunki separacji, skłóceni małżonkowie mogą wnioskować o mediację.
Separacja faktyczna a separacja prawna
- Separacja faktyczna to sytuacja, w której małżonkowie zaczynają żyć osobno, ale nie mają orzeczenia sądowego. Zwykle jest to początek procesu separacji.
- Separacja prawna to decyzja sądu, która formalnie uznaje rozdział małżonków. Tylko separacja prawna ma skutki prawne, np. może wpływać na podział majątku.
Strony w postępowaniu separacyjnym w małżeństwie
W postępowaniu separacyjnym mamy do czynienia z dwoma stronami postępowania:
- powód – osoba, która złożyła pozew o separację;
- pozwany – drugi małżonek, obarczany winą za problemy małżeńskie.
Jakie są skutki separacji?
W związku z tym, że separacja nie jest równoznaczna z zakończeniem małżeństwa, niesie ona ze sobą kilka skutków prawnych.
Małżonkowie pozostający w separacji:
- nie mogą wejść w inny związek małżeński;
- są zobowiązani do wzajemnej pomocy;
- nie mają prawa do dziedziczenia oraz zachowku;
- muszą dokonać podziału majątku.
Separacja małżeńska bez orzekania o winie
W sytuacji, gdy żaden z małżonków nie ponosi winy za rozkład pożycia, sąd podczas postępowania separacyjnego może ogłosić separację bez winy małżonków.
Separacja małżeńska z orzekaniem o winie
Podczas postępowania separacyjnego sąd może również zdecydować o winie któregoś z małżonków za rozkład pożycia.
Sąd może ogłosić:
- separację z winy jednego małżonka - kiedy wyłącznie jedna ze stron jest winna rozkładowi pożycia małżeńskiego,
- separację z winy obojga małżonków - kiedy zarówno mąż, jak i żona, przyczynili się do rozkładu pożycia.
Różnice między separacją a rozwodem
Separacja i rozwód znacznie się od siebie różnią. Oto kilka cech rozróżniających jeden stan prawny od drugiego:
- po rozwodzie każda ze stron może wejść w nowy związek małżeński, zaś w czasie separacji nie jest to możliwe;
- separacja jest orzeczeniem, rozwód zaś - wyrokiem; orzeczenie sądu może zostać zmienione, a ogłoszony wyrok jest nieodwracalny;
- sprawy rozwodowe trwają zdecydowanie dłużej – na orzeczenie sądu w tej sprawie czeka się nawet kilka miesięcy. Separację można uzyskać nawet po jednej rozprawie;
- małżonkowie będący w separacji w wyjątkowych sytuacjach mają obowiązek sobie pomagać; jeżeli dojdzie do rozwodu, żadna ze stron nie ma takiego obowiązku;
- po rozwodzie każda ze stron może wrócić do nazwiska, które nosiła przed zawarciem małżeństwa – w przypadku separacji nie jest to możliwe;
- koszty separacji są znacznie niższe niż koszty rozwodu;
- przesłanki do uznania separacji są łagodniejsze niż w przypadku rozwodu – do orzeczenia separacji wystarczy stwierdzenie, iż nastąpił zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. W przypadku rozwodu rozkład pożycia nie musi być tylko zupełny, ale również trwały.
Pomiędzy separacją a rozwodem istnieją także pewne podobieństwa:
- zarówno w przypadku separacji, jak i rozwodu sąd może orzec o rozdzielności majątkowej;
- jeżeli małżonkowie posiadają potomstwo, w obu przypadkach sąd może rozstrzygać kwestię praw rodzicielskich i podziału kosztów związanych z opieką nad dziećmi;
- przy separacji i rozwodzie sąd może nałożyć obowiązek alimentacyjny w stosunku do drugiego małżonka;
- zarówno w kwestii rozwodu, jak i separacji, do ich ogłoszenia nie jest konieczna zgoda drugiego małżonka.
Wniosek i pozew o separację
Kto może złożyć pozew o separację?
Pozew o separację może złożyć każdy z małżonków.
Gdzie złożyć pozew o separację?
Pismo w tej sprawie należy złożyć w sądzie okręgowym. Wybór sądu nie może być przypadkowy – powinien być to sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania. Konieczne jest jednak, aby na terenie tego okręgu nadal przebywało przynajmniej jedno z małżonków.
Jeżeli żadne z małżonków nie mieszka już na terenie danego okręgu, pozew należy złożyć do sądu na terenie okręgu, w którym znajduje się miejsce zamieszkania pozwanego. Jeśli ustalenie jego adresu jest niemożliwe, wówczas pozew powinien wpłynąć do sądu na terenie okręgu zamieszkanego przez powoda.
Jak napisać pozew o separację?
Pozew o separację powinien się składać z kilku części:
- określenia stron – należy określić, kto jest powodem a kto pozwanym oraz podać dokładne adresy stron;
- żądanie – w tym miejscu powód wnosi o orzeczenie separacji między małżonkami;
- uzasadnienie – w tej części powód powinien wskazać przyczyny, które jego zdaniem spowodowały rozpad pożycia małżeńskiego. Trzeba przywołać dowody w postaci dokumentów, które należy dołączyć do pozwu w formie załączników;
- podpis – powód musi wpisać datę i miejsce sporządzenia pozwu oraz własnoręcznie się podpisać.
Podczas sporządzania pozwu o separację, warto skonsultować jego treść podczas porady prawnej.
Kto może złożyć wniosek o separację?
Aby uzyskać separację, można również złożyć wniosek zamiast pozwu. Jest to możliwe w sytuacji, gdy decyzja o separacji zostaje podjęta przez obojga małżonków. Sąd wówczas nie orzeka o winie rozkładu pożycia. Po złożeniu wniosku postępowanie przebiega w trybie nieprocesowym. Zamiast orzeczenia o separacji, sąd wydaje wówczas postanowienie.
Orzekanie o separacji w procedurze pozaprocesowej nie jest możliwe, gdy małżonkowie mają nieletnie dzieci wspólnie.
Jak napisać wniosek o separację?
We wniosku o separację nie powinno zabraknąć:
- danych sądu, do którego składany jest wniosek,
- danych osób wnioskujących,
- prośby o orzeczenie separacji na wspólne żądanie,
- prośby o ustalenie miejsca pobytu dziecka - opcjonalnie
- uzasadnienia,
- podpisy obu stron.
Jakie dokumenty należy przygotować?
W zależności od uzasadnienia pozwu, rodzaje dokumentów, które powinno się dostarczyć do sądu, mogą się różnić. O tym, jakie dokumenty będą potrzebne, decyduje prawnik. Poniżej znajduje się kilka najbardziej popularnych załączników:
- pozew o separację;
- akt małżeństwa;
- akty urodzenia wspólnych dzieci małżonków – jeżeli w rodzinie pojawiły się dzieci;
- zaświadczenie o zarobkach małżonków – jeżeli właśnie ta kwestia pojawiła się w uzasadnieniu pozwu.
Ile kosztuje separacja?
Cena wpisu sądowego separacji będzie się różnić w zależności od tego, przez kogo został złożony pozew. Opłata wyniesie:
- 600 zł – jeżeli z pozwem wystąpi jedna ze stron;
- 100 zł – jeżeli z wnioskiem występują oboje małżonkowie.
Opłatę można uiścić na 2 sposoby:
- za pomocą elektronicznych znaków opłaty sądowej – znaki można kupić w kasie sądu lub przez stronę internetową Ministerstwa Sprawiedliwości;
- za pomocą przelewu na konto bankowe sądu.
W przypadku trudności finansowych można złożyć wniosek o zwolnienie z opłaty sądowej.
Dodatkową opłatę mogą stanowić również koszty porady prawnej, jeżeli powód się na nią zdecyduje. Ceny różnią się w zależności od wyboru radcy prawnego.
Kiedy sąd orzeknie separację?
Do separacji może dojść tylko wtedy, gdy między małżonkami doszło do zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego i wskazują na to przytoczone w pozwie dowody. Rozpad pożycia oznacza tutaj brak więzi fizycznej, psychologicznej oraz ekonomicznej między małżonkami. Jeżeli sąd zgodzi się z powodem, nie ma żadnych przeszkód do orzeczenia separacji.
Kiedy separacja jest niedopuszczalna?
Zdarza się, że sąd nie może przychylić się do żądania powoda. Dzieje się tak w sytuacji, gdy przez separację mogłoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżeństwa.
Ile czeka się na orzeczenie/postanowienie o separacji?
Czas oczekiwania na orzeczenie o separacji może się różnić w zależności od złożoności sprawy. Dłużej trwają postępowania z orzekaniem o winie, gdyż sąd musi dokładnie przeanalizować dostarczone dowody. Najkrócej trwa postępowanie nieprocesowe po złożeniu wniosku w sprawie separacji, wspólnie przez obie strony. W tej sytuacji postanowienie o separacji może zostać wydane nawet po jednej rozprawie.
Na czas oczekiwania wpływa także fakt, czy małżeństwo doczekało się potomstwa - jeżeli tak, sąd dodatkowo będzie musiał rozstrzygnąć o podziale władzy rodzicielskiej. Jeżeli para nie posiada małoletnich dzieci, postępowanie separacyjne może zakończyć się nawet na pierwszej rozprawie.
Jak długo można żyć w separacji?
Nie ma ustalonego limitu czasu, ile można przebywać w separacji, ponieważ każda sytuacja jest indywidualna. Niektórzy małżonkowie mogą wrócić do siebie po kilku tygodniach, podczas gdy inni mogą pozostawać w separacji przez wiele lat.
Separacja a małoletnie dzieci
Zasady dotyczące opieki nad dzieckiem przy separacji są identyczne jak w przypadku orzekania o rozwodzie. Orzekając separację, sąd może powierzyć opiekę nad dzieckiem jednemu z rodziców bądź zdecydować o przyznaniu opieki naprzemiennej, ograniczyć lub pozbawić władzy rodzicielskiej.
Jeżeli małżonkowie nie potrafią dogadać się w kwestii opieki nad dziećmi, powinni złożyć w sądzie wniosek o ustalenie kontaktów z małoletnimi, a na czas procesu separacyjnego - wniosek o zabezpieczenie kontaktów z dziećmi.
Zniesienie separacji
Jeżeli małżonkowie wspólnie zadecydują o zniesieniu separacji, muszą złożyć w tej sprawie wniosek do właściwego sądu okręgowego, gdyż, podobnie jak ogłoszenie separacji, jest to postępowanie sądowe. W ten sposób wszystkie wcześniejsze postanowienia sądu w sprawie separacji zostaną uchylone.
Ile kosztuje zniesienie separacji?
Za zniesienie separacji uiszcza się opłatę skarbową w wysokości 100 złotych.
