Złożenie dokumentów rozpoczyna procedurę rozpatrzenia wniosku. Potwierdzeniem jest czasowe odebranie dokumentu podróży (np. paszportu) i wydanie Tymczasowego Zaświadczenia Tożsamości Cudzoziemca, które w okresie swojej ważności stanowi dokument tożsamości cudzoziemca, a także uprawnia go i jego małoletnie dzieci, których dane zostały umieszczone we wniosku do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Cudzoziemiec, którego sytuacja zmusiła do ucieczki ze swojego kraju i nie ma możliwości ubiegania się w nim o ochronę swoich praw, może ubiegać się w Polsce o ochronę międzynarodową. Na czym polega cała procedura? Jakie wyróżniamy rodzaje ochrony międzynarodowej? Jak uzyskać status uchodźcy w Polsce? Odpowiedzi znajdują się w poniższym poradniku.
Czym jest ochrona międzynarodowa?
Ochrona międzynarodowa ma na celu – jak sama nazwa wskazuje – zapewnić ochronę osobom spoza Polski. Daje ona cudzoziemcowi prawo do pobytu, dostęp do zatrudnienia i zezwolenie na pracę, prawo do korzystania z pomocy społecznej, usług państwowej służby zdrowia, prawo do przekraczania granic na podstawie dokumentu podróży, prawo do wsparcia procesu integracji społecznej, otrzymania świadczeń pieniężnych na utrzymanie i naukę języka polskiego, a także pobyt w mieszkaniu chronionym.
Po 5 latach objęcia ochroną międzynarodową cudzoziemiec może ubiegać się o pobyt stały.
Wyróżniamy 2 rodzaje ochrony międzynarodowej: status uchodźcy oraz ochronę uzupełniającą.
Status uchodźcy
To jeden z dwóch rodzajów ochrony międzynarodowej dostępnej w Polsce. Może się o niego starać osoba, która nie może lub nie chce korzystać z ochrony państwa, z którego pochodzi, ze względu na w pełni uzasadnioną obawę przed prześladowaniem na tle m.in. religijnym, rasowym, politycznym i narodowościowym.
Osoba ze statusem uchodźcy otrzymuje kartę pobytu oraz paszport genewski. Status uchodźcy jest udzielany bezterminowo.
Przy zaistnieniu pewnych przesłanek, może on zostać odebrany, na przykład:
- ponowne przyjęcie ochrony państwa pochodzenia np. powrót do niego, ponowne uzyskanie obywatelstwa itd.,
- przyjęcie obywatelstwa i ochrony innego państwa,
- ustanie okoliczności, na podstawie których status uchodźcy był wydany,
- fałszywe przesłanki uzyskania statusu,
- popełnienie zbrodni przeciwko pokojowi, ludzkości lub wojennej, a także naruszenie ustaleń Narodów Zjednoczonych.
Ochrona uzupełniająca
Ten rodzaj ochrony międzynarodowej jest przeznaczony dla osób, które nie spełniają przesłanek do uzyskania statusu uchodźcy, lecz powrót do państwa pochodzenia naraża je na rzeczywiste ryzyko poważnej krzywdy, na przykład:
- karę śmierci, egzekucję,
- tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie, karanie,
- poważne zindywidualizowane zagrożenia dla życia i zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego.
Osoba objęta ochroną uzupełniającą otrzymuje kartę pobytu oraz zachowuje wydany przez swoją ojczyznę dokument podróży. Podobnie jak w przypadku statusu uchodźcy, ochronę uzupełniającą można utracić, jeżeli:
- ustaną okoliczności, na podstawie których została przyznana, a obawa przed powrotem już nie jest uzasadniona,
- cudzoziemiec popełnił zbrodnię przeciwko pokojowi, ludzkości lub wojenną, bądź narusza ustalenia Narodów Zjednoczonych,
- cudzoziemiec popełnił zbrodnię lub stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa, lub społeczności,
- wyjdzie na jaw, że osoba przedstawiała fałszywe lub niekompletne informacje w trakcie postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej
Wymagane dokumenty
Aby starać się o objęcie ochroną międzynarodową, należy przygotować i przedstawić następujące dokumenty:
- wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej – wypełniony w języku polskim na specjalnym formularzu na podstawie informacji przekazanych podczas rozmowy cudzoziemca z funkcjonariuszem Straży Granicznej. W razie potrzeby w rozmowie uczestniczy tłumacz języka, którym posługuje się cudzoziemiec,
- dokument tożsamości,
- dokument podróży – jeżeli cudzoziemiec go posiada,
- dokumenty dotyczące osób objętych wnioskiem, np. małżonka lub małoletnich dzieci,
- wszystkie inne dokumenty, które mogą potwierdzić powód ubiegania się o ochronę międzynarodową.
Warto wiedzieć:
Dodatkowe procedury
Przy składaniu dokumentów należy również przeprowadzić kilka dodatkowych procedur:
- fotografowanie → obowiązkowe,
- pobieranie odcisków palców → obowiązkowe dla osób, które ukończyły powyżej 14 lat,
- badania lekarskie i zabiegi sanitarne,
- szczegółowe sprawdzenie cudzoziemca → tylko w przypadkach uzasadnionych względami bezpieczeństwa,
- indywidualna rozmowa dotycząca okoliczności wskazujących na to, jakie państwo będzie odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Kto może złożyć wniosek o status uchodźcy?
Wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej może złożyć:
- cudzoziemiec,
- rodzic, kurator, przedstawiciel organizacji międzynarodowej – w imieniu małoletniego.
Jeżeli wnioskujący składa dokumenty dotyczące również innych osób (np. małżonka, dziecka), również one muszą być obecne podczas ich przekazywania organowi przyjmującemu.
Jak złożyć wniosek o status uchodźcy?
Obecnie dokumenty w sprawie objęcia ochroną międzynarodową można złożyć:
- osobiście w placówce Straży Granicznej – jeżeli wniosek ma dotyczyć także innych osób (małoletnich dzieci, małżonka wnioskodawcy), osoby te również muszą być obecne podczas składania wniosku,
- pocztą tradycyjną lub elektroniczną – w przypadku cudzoziemców niepełnosprawnych, w podeszłym wieku, ciężarnych, wychowujących samotnie dziecko bądź przebywających w szpitalu, areszcie lub zakładzie karnym.
Organ Straży Granicznej przyjmuje wniosek i przekazuje go do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Jeżeli w danym dniu przyjęcie wniosku nie jest możliwe, Straż Graniczna przyjmuje deklarację zamiaru złożenia wniosku oraz wskazuje termin i miejsce jego przyjęcia.
Kiedy złożyć wniosek?
Cudzoziemiec może starać się o ochronę międzynarodową w kilku sytuacjach:
- podczas wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w czasie kontroli granicznej,
- podczas pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zgłaszając się do dowolnego oddziału lub placówki Straży Granicznej,
- za pośrednictwem komendanta oddziału lub komendanta placówki Straży Granicznej, obejmującego terytorialnym zasięgiem działania siedzibę strzeżonego ośrodka, aresztu dla cudzoziemców, aresztu śledczego lub zakładu karnego – w przypadku osób, które w nich przebywają.
Na granicy państwowej z Republiką Białorusi obowiązuje czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Ograniczenie nie obejmuje każdego cudzoziemca. W niektórych sytuacjach Straż Graniczna nadal powinna przyjąć wniosek o ochronę międzynarodową. Dotyczy to m.in. dzieci bez opieki, kobiet w ciąży, osób starszych lub chorych, osób szczególnie narażonych na krzywdę oraz oraz obywateli państw, których władze celowo organizują lub ułatwiają migrantom nielegalne przekraczanie granicy, aby wywołać kryzys graniczny albo destabilizować sytuację w Polsce lub Unii Europejskiej.
Ile czeka się na rozpatrzenie dokumentacji?
Jeżeli Straż Graniczna nie może przyjąć wniosku w dniu zgłoszenia, przyjęcie i rejestracja wniosku powinny nastąpić niezwłocznie, co do zasady nie później niż w terminie 3 dni roboczych od dnia przyjęcia deklaracji zamiaru złożenia wniosku. W razie masowego napływu cudzoziemców termin ten może wynosić 10 dni roboczych.
Nie jest to jednak termin rozpatrzenia sprawy. Decyzja w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej powinna zostać wydana w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku. W szczególnych przypadkach termin ten może zostać przedłużony do 15 miesięcy. W przypadku wniosku rozpatrywanego w trybie przyspieszonym termin wynosi 30 dni.
Podczas trwania postępowania, cudzoziemiec ma prawo do opieki medycznej oraz socjalnej udzielanej w ośrodkach dla cudzoziemców.
