Mediacja jest jednym ze sposobów ugodowego rozwiązania sporu, którego celem jest wypracowanie rozwiązania akceptowalnego dla wszystkich stron sporu. Kto wybiera mediatora i jak przebiega mediacja? Jakie są warunki skutecznej mediacji i jaki jest jej cel? Odpowiedzi znajdują się w poradniku.
Co to jest mediacja?
Mediacja to próba wypracowania rozwiązania sporu, odpowiadającego wszystkim stronom konfliktu. Dzieje się to w ramach dobrowolnych negocjacji prowadzonych przy udziale mediatora, który wspiera przebieg negocjacji, łagodzi powstające napięcia i pomaga w dojściu do porozumienia. Mediator powinien być osobą bezstronną i neutralną. Wskazania do mediacji często pojawiają się w sądowych sprawach rodzinnych, o separację i rozwód bądź w sprawach karnych w celu pomocy osobie pokrzywdzonej w wyrażeniu uczuć, oczekiwań i potrzeb. Podczas mediacji możliwe jest zawarcie ugody alimentacyjnej, ustalającej zasady wypełniania obowiązku alimentacyjnego przez drugiego rodzica dziecka.
Rodzaje mediacji
Wyróżnia się następujące rodzaje mediacji:
- cywilną - np. spory o zapłatę, alimenty, podział majątku, dziedziczenie,
- rodzinną - dotyczy konfliktów związanych z rozwodem, separacją, opieką nad dziećmi, kontaktami z dziećmi,
- sąsiedzką - dotyczy sporów o granice działek, hałas, korzystanie ze wspólnych przestrzeni, relacje między sąsiadami,
- gospodarczą - dotyczy konfliktów biznesowych, umów handlowych, zobowiązań finansowych, praw własności intelektualnej,
- karną - rozmowy między sprawcą a pokrzywdzonym, naprawienie szkody, zadośćuczynienie,
- w miejscu pracy - dotyczy konfliktów między współpracownikami, spory pracownik-pracodawca, mobbing, dyskryminacja,
- w postępowaniu administracyjnym - dotyczy sporów z urzędami, decyzji administracyjnych, spraw budowlanych, podatkowych.
Korzyści mediacji
Mediacja jako sposób łagodzenia lub rozwiązywania konfliktów ma wiele zalet. Do najważniejszych należą:
- możliwość dokonywania samodzielnych ustaleń między stronami np. w przypadku podziału opieki nad dzieckiem,
- obniżenie poziomu negatywnych emocji związanych z konfliktem,
- pomaga zrozumieć potrzeby własne i drugiej strony,
- umożliwia utrzymanie wzajemnych relacji stron,
- daje szanse na szybsze i polubowne zakończenie sporu.
Zasady mediacji
Mediacja nie może być prowadzona, jeżeli nieprzestrzegane będą następujące zasady:
- dobrowolność - strony dobrowolnie wyrażają zgodę na udział w postępowaniu mediacyjnym, która może zostać wycofana w każdym momencie jej trwania,
- bezstronność mediatora - strony mediacji mają równe prawa i powinny być równo traktowane,
- poufność - przebieg mediacji jest objęty tajemnicą,
- neutralność - mediator nie może narzucać stronom własnych propozycji rozwiązań sporu
- akceptowalność - strony muszą zaakceptować osobę mediatora, a także ustalić i następnie przestrzegać zasad mediacji.
Kto wybiera mediatora?
Osobę mediatora wybierają strony lub jest on wyznaczany przez sąd z listy mediatorów.
Jak długo może trwać mediacja?
Postępowanie mediacyjne rozpoczęte przez postanowienie sądu nie powinno trwać dłużej niż 3 miesiące. Może ono zostać przedłużone na zgodny wniosek stron, jeżeli będzie to sprzyjało ugodowemu rozwiązaniu sporu.
Mediacje a arbitraż
Arbitraż również należy do polubownych sposobów rozwiązywania sporów bez udziału sądu, jednak różni się on od mediacji.
W przypadku mediacji strony samodzielnie próbują rozwiązać spór przy pomocy mediatora. Sprawy oddane pod arbitraż trafiają do arbitra, który rozstrzygnie spór, przyznając rację jednej ze stron.
Wniosek o mediację
Wymagane dokumenty
Do rozpoczęcia mediacyjnego konieczne jest złożenie poprawnie wypełnionego wniosku zawierającego:
- imiona i nazwiska stron,
- adresy zamieszkania,
- numery telefonu i adresy mailowe,
- przedmiot mediacji,
- krótki opis stanu faktycznego,
- data i podpis strony składającej wniosek.
Aby mediacja mogła się rozpocząć, wymagana jest zgoda obu stron sporu.
Kiedy złożyć wniosek o mediację?
Strony mogą złożyć wniosek o rozpoczęcie procesu mediacyjnego przed wniesieniem sprawy do sądu bądź już po wszczęciu postępowania. Dokumenty można złożyć na każdym etapie postępowania sądowego.
Gdzie złożyć wniosek o mediację?
Wniosek można skierować bezpośrednio do wybranego przez strony mediatora bądź do sądu, w którym toczy się bądź ma toczyć się postępowanie w sprawie, której dotyczy mediacja ⭢ dane teleadresowe.
Koszt mediacji
Do kosztów mediacji należą wynagrodzenie mediatora i wydatki, które w związku z nią poniósł.
W przypadku, gdy mediacja została rozpoczęta na podstawie postanowienia sądu:
- wysokość wynagrodzenia mediatora w sporach niemajątkowych wynosi:
- 150 zł - za pierwsze posiedzenie mediacyjne,
- 100 zł - za każde kolejne posiedzenie mediacyjne,
- wysokość wynagrodzenia mediatora w postępowaniach dotyczących praw majątkowych wynosi 1% wartości przedmiotu sporu - nie mniej niż 150 zł i nie więcej niż 2000 zł.
Do kosztów mediacji dolicza się podatek VAT. Koszty mediacji wchodzą w skład kosztów postępowania sądowego. Sąd może w uzasadnionych przypadkach zwolnić stronę z całości lub części tych kosztów. O zwolnienie należy wystąpić do sądu wnioskiem razem z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.
W przypadku mediacji, którą rozpoczęto na innej podstawie niż postanowienia sądu, wysokość wynagrodzenia mediatora i zwrot jego wydatków wynikają z cennika ośrodka mediacyjnego lub ustaleń mediatora i stron poczynionych podczas mediacji.
Przykładowy scenariusz mediacji
- Mediator kontaktuje się ze stronami, aby ustalić termin i miejsce pierwszego spotkania.
- Mediator wyjaśnia na nim zasady i przebieg postępowania mediacyjnego oraz pyta strony o zgodę na udział w mediacji.
- Każde kolejne spotkanie jest rozmową stron w obecności mediatora, który może również spotykać się osobno z każdą ze stron.
- Po zakończonej mediacji, mediator sporządza protokół i ugodę wspólnie ze stronami - jeżeli uda im się dojść do porozumienia.
Jak może zakończyć się mediacja?
Mediacja może skończyć się na dwa sposoby:
- koniecznością przeprowadzenia postępowania sądowego - jeżeli strony nie dojdą do porozumienia i mediacja okaże się bezskuteczna,
- zawarciem ugody wypracowanej przez strony.
W przypadku zawarcia ugody, mediator przekazuje do sądu protokół i podpisaną przez strony ugodę. Zatwierdzona przez sąd ugoda ma moc prawną i kończy postępowanie.
W sprawach o rozwód lub separację należy potwierdzić treść ustaleń zapadłych w toku mediacji postanowieniem, lub wyrokiem sądu.
Sąd nie zatwierdzi ugody jeżeli:
- jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego,
- zmierza do obejścia prawa,
- jest niezrozumiała,
- zawiera sprzeczności.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 620, 1172, 1302),
- Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228),
- Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 526, 820, 1172, 1178),
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2016 r. w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów (Dz.U. 2016 poz. 122),
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2016 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym (Dz.U. 2016 poz. 921),
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2025 poz. 383)
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 2015 r. w sprawie postępowania mediacyjnego w sprawach karnych (Dz.U. 2015 poz. 716)
