Obowiązki fundacji rodzinnych na gruncie Ustawy AML

Czym jest fundacja rodzinna?

Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 roku o fundacji rodzinnej (UFR) dostarcza nam definicji tej instytucji i zgodnie z nią “fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów.” W praktyce, podmioty te mają wspierać w dokonywaniu sukcesji biznesowej, zapewniać ciągłość w funkcjonowaniu firmy oraz ułatwiać międzypokoleniowe gromadzenie majątku. Utworzenie fundacji rodzinnej jest obwarowane kilkoma wymogami. Pierwsze kryterium stanowi wniesienie do niej mienia o wartości wyrażonej w statucie, nie niższej niż 100 tys. zł - jest to pokrycie funduszu założycielskiego. Majątek fundacji może również składać się z rzeczy oraz praw, którymi można dysponować (np. wierzytelności, akcje, prawa własności intelektualnej). Innym warunkiem niezbędnym do założenia fundacji rodzinnej jest oświadczenie fundatorów lub fundatora dotyczące ustanowienia fundacji w akcie założycielskim lub w testamencie przez fundatora. Ten sporządzany w formie aktu notarialnego dokument, powinien wskazywać na reguły oraz zasady rządzące fundacją, a w szczególności zawierać: nazwę fundacji, organy, siedzibę, cel, beneficjentów i zakres ich uprawnień. 

Relacja między fundacją rodzinną a Ustawą AML

Objęte Ustawą AML podmioty, czyli tzw. instytucje obowiązane, prowadzą działalność, która może być związana z ryzykiem wystąpienia finansowania terroryzmu oraz prania pieniędzy. Będą to m.in. banki, notariusze, firmy pożyczkowe, czy biura rachunkowe. Ustawa AML nakłada na nie obowiązek rozpoznawania ryzyka wystąpienia tych zagrożeń oraz stosowania środków bezpieczeństwa finansowego.

Fundacja rodzinna została na gruncie omawianej ustawy zakwalifikowana jako trust, który nie znajduje się w katalogu instytucji obowiązanych zawartym w tej regulacji, co sprawia, że nie jest ona instytucją obowiązaną. Przepisy Ustawy AML odnoszą jednak się do trustów w kontekście podmiotów, które są zobowiązane do zgłaszania i aktualizacji informacji o beneficjentach rzeczywistych.

Beneficjenci i beneficjenci rzeczywiści

Beneficjentem w świetle Ustawy o fundacji rodzinnej jest osoba, która została przez fundatora wskazana jako mogąca czerpać pożytki z majątku fundacji. Mogą nimi zostać osoby fizyczne oraz organizacje pozarządowe prowadzące działalność pożytku publicznego (np. fundacje i stowarzyszenia) i co ważne, na liście beneficjentów może się również znaleźć fundator lub fundatorzy. 

Inny jest reżim, który ustanawia Ustawa AML — definiuje ona beneficjenta rzeczywistego jako “osobę fizyczną sprawującą bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad klientem poprzez posiadane uprawnienia, które wynikają z okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiające wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania podejmowane przez klienta, lub każdą osobę fizyczną, w imieniu której są nawiązywane stosunki gospodarcze lub jest przeprowadzana transakcja okazjonalna”.  

W przypadku trustów, a więc również fundacji rodzinnych, beneficjentem rzeczywistym może być: fundator, nadzorca (w tym także członek rady nadzorczej), powiernik (też członek zarządu), beneficjent w rozumieniu UFR, inna osoba, która sprawuje kontrolę nad trustem oraz inna osoba fizyczna posiadająca uprawnienia równoważne do powyższych.

Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych

Zgodnie z Ustawą AML, trust jest zobligowany do zgłaszania beneficjentów rzeczywistych w ramach CRBR oraz aktualizowania informacji w tym zakresie. Przepisy te odnoszą się do fundacji rodzinnej, gdy zostaną spełnione następujące przesłanki: 

• powiernik ma miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
• powiernik w imieniu trustu nabywa nieruchomość położoną na RP;
• powiernicy nawiązują stosunki gospodarcze w RP.

Bez spełnienia powyższych przesłanek, zakwalifikowana jako trust fundacja rodzinna nie musi poprzez jej zarząd zgłaszać beneficjentów rzeczywistych. Przepis nie ma charakteru bezwzględnego, a nieobjęcie fundacji rodzinnych obowiązkiem zgłaszania beneficjentów rzeczywistych jest prawdopodobnie omyłką legislacyjną lub celowym działaniem związanym z powszechnym i jawnym dostępem CRBR. Rejestr tych fundacji nie jest powszechnie dostępny, dlatego obowiązek ujawnienia ich beneficjentów w innym rejestrze mógłby potencjalnie zniechęcać do ich zakładania.

Zgłoszenie do CRBR

Fundacja rodzinna, która spełnia opisane wyżej przesłanki, jest zobligowana do zgłoszenia swoich beneficjentów rzeczywistych do CRBR. To na zarządzie ciąży obowiązek dokonania zgłoszenia, a niedopełnienie tego obowiązku wiąże się z odpowiedzialnością karną w kwocie do miliona złotych. Zarząd powinien wypełnić obowiązek rejestrowy w ciągu 14 dni od wystąpienia okoliczności, w których się zaktualizował. Oprócz danych dotyczących samej fundacji (nazwy, siedziby, KRS, NIP), do rejestru należy podać także następujące dane beneficjentów rzeczywistych:

• imię, nazwisko, obywatelstwo, państwo zamieszkania;
• PESEL lub datę urodzenia w przypadku braku tego numeru;
• uprawnienia beneficjenta przysługujące mu w fundacji rodzinnej.

Zgłoszeń do CRBR należy dokonywać przez witrynę: https://crbr.podatki.gov.pl.

Środki bezpieczeństwa finansowego a fundacje rodzinne

Należy pamiętać, że instytucje obowiązane identyfikują beneficjentów fundacji rodzinnych na własne potrzeby, ponieważ Ustawa AML nie nakłada na nie obowiązku stosowania środków bezpieczeństwa finansowego. Dana fundacja może nie kwalifikować się do zgłoszenia swoich beneficjentów do CRBR, ale zarząd powinien być przygotowany na to, że współpracujące z fundacją instytucje obowiązane (np. bank) mogą tych informacji wymagać. Więcej informacji na temat stosowanych przez instytucje obowiązane środków bezpieczeństwa finansowego znajdziesz na https://procedura-aml.pl/.

Podsumowanie

Fundacje rodzinne nie są instytucjami obowiązanymi na gruncie Ustawy AML — a mimo to mogą zostać objęte obowiązkiem, który obliguje je do ujawnienia beneficjentów rzeczywistych w CRBR. Zarówno Ustawa AML oraz Ustawa o fundacji rodzinnej to skomplikowane regulacje, które nakładają szereg obowiązków nie tylko na instytucje obowiązane. W przypadku wystąpienia wątpliwości co do ich zakresu, zachęcamy do kontaktu z Kancelarią Prawną RPMS Staniszewski & Wspólnicy - dysponujemy doświadczeniem i specjalistyczną wiedzą w tym obszarze.

---